Brzana

Należy do ryb karpiowatych. Spotykane nazwy: barwena, barwana, barwanna, blik, blin, boleń, marena, sowak, śliz, ślizun, parma, kiełbik lub morski kiełb.

Brzana ma ciało wydłużone, kształtu wrzecionpwatego z linią bocz­ną widoczną na całej długości. Otwór gębowy z 2 parami wąsików czuciowych, o mięsistych wargach położony jest w spodniej części

głowy. Płetwa odbytowa prosto ścięta nie sięga do nasady płetwy ogonowej, tylna krawędź płetwy grzbietowej łukowato wcięta. Czwarty twardy promień jest gruby i piłkowany na tylnej krawędzi, płetwa ogonowa głęboko, symetrycznie wcięta. Ubarwienie brzany ? szarwe, zielonkawożółte, grzbiet ? ciemniejszy od boków, część brzuszna ? brudnokremowa. Brzana pokryta jest łuską średniej wielkości, przy czym na łuskach grzbietu widoczne są podłużne prążki, powsta­łe przez sfałdowanie naskórka.

Brzana w naszych wodach osiąga przeciętnie 45?55 cm długości i masę 0,75?1,5 kg. Wyjątkowo dorasta do 90 cm długości i wagi 7?8 kg. Żywi się fauną denną, duże okazy są wszystkożerne.

Ulubionym siedliskiem tej ryby jest odcinek rzeki o silnym lub średnim nurcie, o dnie twardym, kamienisto-żwirowym lub gliniastym. Główny pokarm to larwy owadów, mięczaki i inne bezkręgowce oraz odpadki organiczne. Nie gardzi też pokarmem roślinnym, zwłaszcza glonami. Większe okazy polują na drobne rybki.

Brzana jest rybą rzeczną, zasiedla zazwyczaj środkowy bieg rzeki.

W Polsce spotykana jest w dorzeczu Wisły i Odry oraz w Pasłęce, przy czym najliczniej występuje w podgórskich dopływach Wisły oraz

w dopływach Noteci ? Drawie i Gwdzie. Bardzo wrażliwa na zanie­czyszczenia przemysłowe wody, dlatego jej liczebność i zasięg w Polsce szybko zmniejsza się.

Tarło odbywa brzana w maju i w czerwcu. W tym czasie wierzch głowy i grzbiet samca pokrywa się tzw. wysypką tarłową (szeregowo ułożone zgrubienia naskórka).

Pisząc o brzanie należy wspomnieć o brzance zwanej też góralką lub kamieniarką, gdyż te dwa gatunki wędkarze często mylą. Oto nie­zawodny sposób na odróżnienie obu gatunków: płetwa odbytowa u brzany jest ścięta, nie dochodzi do nasady ogona, u brzanki ? zaokrąglona, bardzo długa, sięga aż do nasady płetwy ogonowej; na linii bocznej u brzany występuje 57?64 łusek, u brzanki ? 52?55; tylna krawędź płetwy grzbietowej u brzany ? łukowato wcięta, u brzanki ? równo wcięta; czwarty promień płetwy grzbietowej u brzany ? twardy, piłkowany na tylnej krawędzi, u brzanki nie występuje; płetwa ogonowa u brza­ny ? głęboko, symetrycznie wcięta, u brzanki ma mniejsze wcięcie; ubarwienie ciała u brzany ? jednorodne, bez plam, u brzanki występują duże, czarne plamy (również na płetwach oprócz brzusznych).

Brzana złowiona na wędkę walczy długo i do końca. Mimo że jest rybą typowo denną, podchodzi niekiedy do góry i wykonuje efektow­ne skoki ponad powierzchnię wody. Skoki brzany różnią się znacznie od spławów innych ryb. Brzana wyskakuje prawie pionowo nad po­wierzchnię wody z charakterystycznym furkotem. Szczególnie często skacze brzana przed deszczem lub burzą.

Sprzyjającym terminem połowu brzany są deszczowe lub ciepłe pochmurne dni ze skłonnościami do opadów. Łowi się brzanę meto­dą gruntową lub spławikową. Sprzęt do połowu powinien być mocny. Jako przynęty używa się białych robaków, czerwonych robaków, ro­sówek, serów żółtych (uprzednio moczonych w mleku) lub topio­nych. Na niektórych rzekach dobre rezultaty uzyskuje się stosując: gotowany groch, pęczak, pszenicę, płatki owsiane, larwy chruścika, pijawki, jelita drobiu i stężałą krew bydlęcą. Późną jesienią można łowić na żywca: kiełbie, kozy i ślizy wielkości 6?8 cm.

Brzany biorą przynętę zdecydowanie. Nęcenie brzany jest bardzo wskazane. Zanętę przyrządza się z kawałków rosówek, czerwonych robaczków, larw chruścika, ziarn zbóż zmieszanych z iłem lub gliną z dodatkiem środków smużących (otręby, płatki owsiane itp.). Ufor­mowane kule zanętowe należy wrzucać pojedynczo, powyżej stano­wisk brzany, w pewnych odstępach czasu.

Hol dużej brzany trwa czasem kilkadziesiąt minut. Rybę trzeba ho­lować spokojnie, z opanowaniem i wyczuciem.

Wymiar ochronny dla brzany wynosi 35 cm, zaś okres ochronny trwa od 1 maja do 20 czerwca. Dzienny limit połowów ? 5 sztuk (łącznie z amurem, certą, linem i karpiem). Rekord krajowy 85 cm długości i 6,5 kg wagi.

Mięso brzany ? mimo że jędrne ? nie jest cenione, ponieważ po­siada sporo ości i jest średniosmaczne (96 ości międzymięśniowych, szczególnie w okolicy grzbietu i partii ogonowej). Łuski brzany nie przysparzają większego kłopotu podczas skrobania. W okresie tarła ikra i mięso brzany mają właściwości trujące, wywołujące u człowieka zaburzenia żołądkowe. Objawy zatrucia występują od kilku minut do kilkudziesięciu godzin po spożyciu. Początkowy symptom to swę­dzenie w okolicy warg i języka, rozprzestrzeniające się następnie na dłonie i stopy. W ciężkich przypadkach może nastąpić nawet odręt­wienie całego ciała, połączone z bólami brzucha, nudnościami, wy­miotami i biegunką. Powrót do zdrowia bywa powolny ? trwa do kil­ku tygodni.