Jaź

Ryba z rodziny karpiowatych. Bywa nazywa­na białorybem, jazikiem, orfą, mięknią lub kostaczem.

Jaź ma ciało umiarkowanie wydłużone, spłaszczone bocznie, wy­sokie (wysokość mieści się 3 razy w długości ciała). Linia boczna tworzy łuk wygięty ku stronie brzusznej. Płetwa grzbietowa ma równo ściętą krawędź tylną. Krawędź tylna płetwy odbytowej jest lekko wklęsła. Głowa ? mała, otwór ustny ? niewielki, końcowy, przecię­cie ust ? skośne.

Ubarwienie grzebietu i częściowo boków ciała jest ciemne, stalo- wogranatowe, dołu boków jaśniejsze, podbrzusza ? żółtawobiałe lub srebrzyste. Płetwy grzbietowa i ogonowa są ciemnoszare z lekkim na­lotem czerwonawym, płetwa odbytowa i parzyste ? czerwone.

W polskich wodach jaź może dorastać do 1 m długości i 8 kg wagi. Zazwyczaj poławiane są osobniki nie przekraczające 50 cm i 1,2 kg.

Jaź żyje głównie w rzekach, w jeziorach spotyka się go rzadziej. Czasami odbywa gromadne wędrówki, zwłaszcza jesienią, gdy z rzek ciągnie do jezior na zimowisko; wiosną wędruje w poszukiwaniu od­powiednich tarlisk. W Polsce jest pospolity w większych rzekach, trzyma się tam wód czystych i zimnych. Występuje również w mają­cych połączenie z rzekami jeziorach mazurskich i augustowskich.

Jaź trze się gromadnie w marcu i kwietniu. Bytuje samotnie lub w niewielkich stadach. Odżywia się głównie mięczakami, dennymi larwami owadów wodnych, skorupiakami, chrząszczami, na rozlewi­skach powodziowych ? dżdżownicami, glonami i okruchami wyż­szych roślin. Zdarza się także, że atakuje narybek innych gatunków, a jeszcze częściej wyjada ikrę. Owady chwyta w locie nad po­wierzchnią wody lub opadające na nią.

Jaź wraz z jelcem i kleniem należy do rodzaju jelców. Rozpozna­wanie tych gatunków sprawia wędkarzom wiele kłopotów. Jazia rów­nież można mylić z płocią. Jest wiele sposobów odróżniania tych 4 gatunków ryb, mogą być one jednak zawodne, ponieważ zmien­ność środowiska bywa ogromna. Jedyny pewny sposób identyfikacji polega na przeliczeniu łusek od głowy do ogona wzdłuż linii bocznej. Jaź ma ich 55?61, pozostałe (wymienione) ryby ? mniej.

Jaź to ryba bardzo wrażliwa na wszelkiego rodzaju zanieczyszcze­nia wód i regulację brzegów. Nic więc dziwnego, że coraz rzadziej staje się łupem wędkarzy. Jaź, ryba płochliwa, lubi cieki o bogato ukształtowanych liniach brzegowych, z dużą ilością drzew i krzewów. Nie jest wybredny w pobieraniu pokarmu i bierze na wszystkie prawie przynęty. Można go złowić na błystkę lub owady, groch, czerwone i białe robaczki, pijawki, ciasto i żywczyka.

Okres połowów rozpoczyna się w kwietniu i trwa do października. Dobre wyniki osiąga się w maju i we wrześniu. W tych miesiącach jaź żeruje prawie cały dzień. W lecie ? sporadycznie, przed wschodem słońca i po zapadnięciu zmierzchu. Po spłynięciu lodów i odpływie wód do koryta rzeki jazie trzymają się toni głębokich, przybrzeżnych, o słabym prądzie. Żyją pośród korzeni krzewów i drzew, w zatokach oraz wyrwach. W drugiej połowie maja odpływają na przykosy o śred­nim prądzie. Jesienią powracają znowu na wody głębokie.

Jazie łowi się metodą dotykową, spławikową, gruntową, na spinning i sztuczną muszkę. Pierwsza polega na umieszczeniu owada (chrabą­szcza, ważki) w pobliżu brzegu, pod zwisającymi gałęziami drzew. Owada opuszcza się na powierzchnię wody i pozostawia go na niej przez kilka sekund. Jeśli jaź nie zaatakuje przynęty, unosi się ją nad powierzchnię i znowu opuszcza. W tym momencie ryba powinna brać. Inna odmiana tej metody polega na puszczaniu przynęty z prą­dem wody w miejsce żerowania ryb. Owad płynie po powierzchni na luźno puszczonej żyłce, najlepiej bez spławika.

Kolejna metoda to po prostu gruntówka ze spławikiem i grochem, ulubionym pokarmem ryby karpiowatej. Na groch biorą najczęściej ryby o ciężarze 1?2 kg, na owady natomiast raczej mniejsze ? do 1 kg.

Wiosną łowi się jazie na spining, na błystkę obrotową (nr 0,1). Ko­lor skrzydełka ? naturalny. Wskazane są pewne elementy dekoracyj­ne w postaci pasków lub kropek żółtych, czarnych lub czerwonych.

Holujemy jazia ostrożnie, ponieważ ma wargi delikatne, łatwo ule­gające rozerwaniu. Bez podbieraka trudno sobie wyobrazić wyjęcie ryby z wody. Zerwany jaź odstrasza całe stado, tak że łowisko na kilka kwadransów jest stracone.

Przy połowie jazia obowiązuje wymiar ochronny ? 25 cm i dzienny limit ? 10 sztuk (łącznie z innymi rybami limitowanymi). Rekord kra­jowy wynosi 5,1 kg wagi i 82 cm długości.

Jaź nie posiada dużego znaczenia gospodarczego. Mięso ma śred­niej wartości, białe, niezbyt smaczne i bardzo ościste. Zawiera bo­wiem 115 ości międzymięśniowych, rozrzuconych po całym ciele, szczególnie w okolicy płetwy grzbietowej i partii ogonowej. Łuski po­siada niezbyt mocno osadzone w skórze i łatwe do skrobania.